Prosimy, jeśli wiesz o nieprawidłowościach w Twoim środowisku
lub masz ciekawy temat artykułu do opublikowania
- zgłoś się do nas, opisz to, czekamy na informacje od Ciebie

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.


 

04.09.2018 r.

Quo vadis ministrze Gowin? Część 3.
Otwarte konkursy akademickie

 

Wstęp

W poprzednich częściach cyklu artykułów pt. Quo vadis ministrze Gowin? przedstawialiśmy problemy związane z (1) nierzetelnymi recenzjami w postępowaniach habilitacyjnych oraz  (2) brakiem prawidłowych kryteriów oceny osiągnięć naukowych. Są to najistotniejsze przyczyny zapaści polskiej nauki, gdyż awans naukowy na polskich uczelniach znacznie częściej zależy od uznaniowej oceny dorobku naukowego i tzw. „koleżeńskich” recenzji a nie jest wyłącznie obiektywną i wymierną oceną całościowego dorobku merytorycznego naukowca (naukowego, dydaktycznego i organizacyjnego)

Kolejną ważną kwestią powodującą stałe obniżanie się poziomu polskiej nauki jest ograniczanie do niej dostępu osobom młodym, ambitnym i zaangażowanym. Problemem są zatem „otwarte” konkursy na wolne stanowiska akademickie.

Pisząc o konkursach, już we wstępie warto przytoczyć definicję tego słowa, które według Współczesnego słownika języka polskiego oznacza proces „której celem jest wyłonienie w drodze eliminacji kogoś lub czegoś najlepszego w danej dziedzinie[1].

Nie wdając się w aspekty formalnoprawne zagadnienia należy zauważyć, że przez „otwarty konkurs” należy rozumieć konkurs, do którego powinny mieć dostęp wszystkie zainteresowane osoby, spełniające wymagane w konkursie kryteria. Konkurs nie możne ograniczać się tylko do grona własnych pracowników danej instytucji.

1. Zatrudnianie pracowników naukowych a raport NIK

Na bardzo poważne nieprawidłowości w zatrudnianiu pracowników naukowych zwrócił uwagę w swoim raporcie NIK  z dnia 2 października 2017 r. - pt. O rozwoju kadr naukowych[2]. W raporcie zatrudnianie pracowników naukowych opisane jest z perspektywy awansu naukowego w danej jednostce. Wskazuje on jednoznacznie na zatrudnianie na wolnych stanowiskach akademickich jedynie osób z najbliższego otoczenia tj.: „[…] w grupie osób zatrudnionych po raz pierwszy na stanowisku adiunkta największą grupę stanowią osoby, które wcześniej były asystentami w tych jednostkach”[3]. Podano dokładne dane liczbowe - spośród 712 osób (33,3%) zatrudnionych po raz pierwszy na stanowisku adiunkta najwięcej osób pracowało w danej jednostce jako asystent lub było w niej doktorantem.

Przytoczone fragmenty wyraźnie wskazują, że na stanowiskach akademickich zatrudniane są zwykle osoby związane wcześniej z jednostką zatrudniającą, a tzw. osoby „z zewnątrz” mają nikłe szanse na zatrudnienie (często pomimo dużo lepszych osiągnięć naukowych).

2. Zatrudnianie pracowników naukowych a raport Watchdog

Kolejny raport dotyczący nieprawidłowości w postępowaniach konkursowych powstał w ramach piątej edycja programu Watchdog.edu.pl. Zespół Watchdog przeprowadził kontrolę 492 postępowań konkursowych w 55 uczelniach publicznych. W efekcie, eksperci Watchdog przygotowali aż 615 uwag dotyczących dokumentacji konkursowej[4]. Autor raportu Przemysław Brzuszczak opisał występujące na uczelniach nieprawidłowości konkursowe oraz sformułował 17 rekomendacji, które powinny przyczynić się do poprawy standardów w otwartych postępowaniach na stanowiska akademickie.

Do najważniejszych rekomendacji, które w znacznym stopniu mogłyby poprawić jakość konkursów akademickich należą: obecność w komisji konkursowej osoby niezwiązanej z jednostką zatrudniającą kandydata (np. osoby z MNiSW), możliwość wniesienia odwołania od decyzji komisji konkursowej, rzetelne uzasadnianie wyboru danego kandydata oraz publiczne ogłoszenie protokołu komisji konkursowej[5].

3. Zatrudnianie pracowników naukowych a Europejska Karta Naukowca

Kluczowe informacje dotyczące przebiegu otwartych konkursów akademickich można znaleźć w Europejskiej Karcie Naukowca oraz Kodeksie postępowania przy rekrutacji pracowników naukowych - są to załączniki do Zaleceń Komisji Europejskiej wydanych i opublikowanych w marcu 2005 r. Założenia opracowane w Karcie określają unijne standardy zatrudniania pracowników naukowych. Celem wdrożenia ujednoliconych procedur rekrutacyjnych w państwach członkowskich jest wprowadzenie norm dla jednolitych warunków zatrudniania oraz otwarcie rynku pracy dla mobilnych naukowców, a tym samym - przyczynienie się do stworzenia otwartego i zrównoważonego europejskiego rynku pracy dla naukowców, gdzie warunki ramowe umożliwiają rekrutację i zatrzymanie wysoce wykwalifikowanych pracowników naukowych w środowiskach sprzyjających efektywnym działaniom i wydajności. W efekcie, zapewni to naukowcom wdrożenie znormalizowanego systemu rozwoju zawodowego na każdym etapie kariery, niezależnie od rodzaju umowy i wybranej ścieżki kariery w dziedzinie badań i rozwoju.

Sekcja 2 załącznika obejmuje ogólne zasady i wymagania, do których powinni stosować się pracodawcy i/lub grantodawcy przy mianowaniu lub rekrutacji naukowców. Warunki, o których mowa, powinny zagwarantować przestrzeganie takich wartości jak: przejrzystość procesu rekrutacji oraz równe traktowanie wszystkich kandydatów. Ponadto, uzupełniają one zasady i wymagania zawarte w Europejskiej Karcie Naukowca”[6].

4. Zatrudnianie pracowników naukowych według obecnych przepisów prawa

Obecnie zatrudnianie pracowników naukowych reguluje Ustawa Prawo o Szkolnictwie Wyższym z 27 lipca 2005 r.[7]. O otwartych konkursach akademickich w Ustawie mówi art. 118 a. pkt 1 „nawiązanie stosunku pracy z nauczycielem akademickim w uczelni publicznej, na czas określony lub nieokreślony, w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy, następuje po przeprowadzeniu otwartego konkursu. Tryb i warunki postępowania konkursowego określa statut”.

Jednakże statut jest wyłącznie dokumentem wewnętrznym uczelni. Każda uczelnia w ramach autonomii ma swój statut, w konsekwencji - zatrudnianie pracowników naukowych, odbywające się zgodnie z zapisami statutu - będzie inne na każdej uczelni publicznej.

5. Najczęstsze nieprawidłowości w zatrudnianiu pracowników naukowych

Najważniejsze i najczęściej występujące nieprawidłowości w otwartych konkursach akademickich są następujące:

  1. Brak otwartości konkursu. Na stanowiska akademickie zatrudniani są pracownicy, którzy współpracowali lub wcześniej pracowali w danej jednostce. I tak w pierwszej kolejności zatrudniani są doktoranci, którzy uzyskali stopień doktora w danej jednostce - bez względu na osiągnięcia naukowe. Wykazano, że ponad 20% doktorantów po uzyskaniu stopnia doktora wygrywa konkursy na stanowiska akademickie macierzystej jednostki[8].
  2. Przedłużanie umów pracownikom. Otwarte konkursy akademickie na stanowisko starszego wykładowcy często prowadzą do przedłużenia umów własnym pracownikom, którzy nie uzyskali stopnia doktora habilitowanego (zgodnie z terminem określonym w statucie uczelni). Jako przykład można podać konkursy ogłoszone przez dziekana Wydziału Pedagogiki i Psychologii w Katowicach prof. zw. dr. hab. Stanisława Juszczyka, w których to ponad 70% osób, które zwyciężyły w konkursach, zatrudnionych było wcześniej w różnych jednostkach Wydziału[9].
  3. Niewielkie lub brak osiągnięć naukowych. Idea, że w otwartym konkursie akademickim zwyciężyć powinna osoba z największymi osiągnięciami naukowymi jest całkowitą fikcją. Wydaje się, że argument znaczącego dorobku naukowego jest najmniej istotny i śmiało można stwierdzić, że nie jest brany pod uwagę podczas zatrudniania osób na publicznych uczelniach. Liczą się powiązania i układy koleżeńsko-towarzyskie. Przykłady takich konkursów oraz ich rozstrzygnięcia można znaleźć m.in. na stronie: http://habilitacja.eu/index.php/szukam-pracy1.
  4. Nieprawidłowości w ogłoszeniach konkursowych. Bardzo często ogłoszenia konkursowe pisane są w ten sposób, aby ściśle określone dla kandydatów wymagania konkursowe mogła spełnić tylko jedna osoba. Do absurdalnych sytuacji dochodziło na wspomnianym już Wydziale Pedagogiki i Psychologii w Katowicach, gdzie w ogłoszeniach konkursowych podawane były m.in.: nazwy konkretnych przedmiotów, które miałyby być prowadzone przez faworytów lub doświadczenie zawodowe, wykonywane w przeszłości przez osobę mającą wygrać konkurs: przykładowo: rzeczoznawca MEN czy dyrektor przedszkola (sic!).
  5. Ograniczanie dostępu do informacji publicznej. Bardzo częstym zjawiskiem jest nieinformowanie kandydatów o rozstrzygnięciu postępowania konkursowego oraz nieudostępnianie protokołów z postępowań konkursowych. Jest to naruszenie prawa, gdyż jak wiadomo protokół z posiedzenia komisji rekrutacyjnej jest informacją publiczną i powinien być udostępnianiu na prośbę zainteresowanej osoby[10].
  6. Brak możliwości odwołania od wyników postępowanie konkursowego. Większość statutów uczelni nie przewiduje możliwości wniesienia odwołania od decyzji komisji konkursowej. Komisje rekrutacyjne a następnie rady wydziałów przyjmują zatem swoich kandydatów bez żadnych konsekwencji.
  7. Zbyt krótki czas ogłoszenia konkursowego. Bardzo często termin na składanie dokumentów wynosi 2 tygodnie. To zbyt krótko, by zainteresowani kandydaci dotarli do ogłoszenia konkursowego oraz zebrali niezbędne w postępowaniu dokumenty. Pewne regulacje w tym zakresie wnosi Europejska Karta Naukowca, która określa, że „należy realistycznie oszacować czas pomiędzy umieszczeniem ogłoszenia o wolnym stanowisku lub zaproszenia do zgłaszania kandydatur a ostatecznym terminem nadsyłania aplikacji”[11].
  8. Podpisywanie ogłoszeń nazwiskami faworytów. Do sytuacji takiej doszło na Wydziale Filologiczno-Pedagogicznym Uniwersytetu Technologiczno-Humanistycznego im. Kazimierza Pułaskiego w Radomiu. Pliki .pdf zawierające 11 ogłoszeń konkursowych podpisano imionami i nazwiskami faworytów. W takiej formie zostały udostępnione w internecie[12]. Osoby te wcześniej były zatrudnione na UTH a konkursy ogłoszono, aby przedłużyć zatrudnienie danym osobom.

Jednocześnie, należy podkreślić, iż obecnie na stronie MNiSW występuje nadal ogromna różnorodność typów/form ogłoszeń konkursowych. Brak jest wystandaryzowanego schematu ogłoszenia konkursowego, zatem każde ogłoszenie wygląda inaczej. Czy naprawdę tak trudno zrobić jeden formularz ogłoszeniowy, w który ogłoszeniodawcy wpisywaliby niezbędne informacje…?

6. Co na temat kryteriów oceny osiągnięć naukowych i rekrutacji mówi Ustawa 2.0

W Ustawie 2.0 o nawiązaniu stosunku pracy mówi art. 119.1. „Nawiązanie z nauczycielem akademickim pierwszego stosunku pracy w danej uczelni publicznej, na czas nieokreślony lub określony dłuższy niż 3 miesiące, w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy, następuje po przeprowadzeniu otwartego konkursu. Tryb i warunki przeprowadzania konkursu określa statut”. Nic się zatem nie zmienia. Każda uczelnia w ramach autonomii będzie zatrudniać pracowników naukowych zgodnie z zapisami statutu w swojej uczelni…

Optymizmem napawa art. 119 punkt 3. Ustawy, który zakłada jawność wyniku konkursu i brzmi: „Informację o konkursie oraz jego wyniku, a w przypadku nierozstrzygnięcia konkursu – także uzasadnienie, udostępnia się w BIP na stronach podmiotowych uczelni, ministra oraz właściwego ministra nadzorującego uczelnię w terminie 30 dni odpowiednio przed konkursem i po jego zakończeniu” [13].

Zakończenie

O tym jak będą wyglądały konkursy na wolne stanowiska akademickie dowiemy się już niebawem. Obecne ogłaszane konkursy na stanowiska są profilowane treścią pod konkretnego kandydata. Stawiane są bezprawne kryteria, które uniemożliwiają udział w konkursie innym zainteresowanym. Prof. Aleksander Bobko – były sekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego- stwierdza:

Nieporozumienia wokół części naborów wynikają z niedoskonałości obowiązującego prawa. Projekt naszej ustawy deregulacyjnej znosi fikcję konkursową. Zgodnie z nią do przedłużenia zatrudnienia na podstawie mianowania na czas określony, jeżeli poprzednie zatrudnienie trwało nie krócej niż trzy lata, ogłaszanie konkursów nie będzie potrzebne. Inne konkursy na stanowiska powinny spełniać zasady otwartości naboru. Rzetelne przeprowadzanie takich konkursów to zadanie jednostek naukowych i ich kierowników (rektorów, dziekanów). Wiąże się z tym wielka odpowiedzialność. Ministerstwo zamierza dodatkowo wprowadzić narzędzia, które będą wspierały mobilność kadry[14].

[1] B. Dunaj, Współczesny słownik języka polskiego, Warszawa 2007.
[2] https://www.nik.gov.pl/kontrole/D/16/509/KNO/ [dostęp 19.08.2018 r.].
[3] Tamże, s. 11.
[4] http://konkursy.polska.edu.pl/ [dostęp 20.08.2018 r.].
[5]http://konkursy.polska.edu.pl/content/Opracowanie%20ko%C5%84cowe%20w%20monitoringu%20konkurs%C3%B3w%20-%20monitorowane%20nieprawid%C5%82owo%C5%9Bci.pdf [dostęp 20.08.2018 r.].
[6] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=uriserv:OJ.L_.2005.075.01.0067.01.POL&toc=OJ:L:2005:075:TOC [dostęp 18.08.2018 r.].
[7] http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20051641365/U/D20051365Lj.pdf [dostęp 18.08.2018 r.].
[8] http://konkursy.polska.edu.pl/ [dostęp 19.08.2018 r.].
[9] http://naukapolska.eu/index.php/konkursy-akademickie [dostęp 19.08.2018 r.].
[10] http://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/E8C05EEC6F [dostęp 19.08.2018 r.].
[11] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=uriserv:OJ.L_.2005.075.01.0067.01.POL&toc=OJ:L:2005:075:TOC [dostęp 19.08.2018 r.].
[12] http://ecuano.blogspot.com/2018/02/ludzki-bad.html [dostęp 19.08.2018 r.].
[13] http://konstytucjadlanauki.gov.pl/content/uploads/2018/07/2056-0psu.pdf [dostęp 19.08.2018 r.].
[14] https://www.rp.pl/Edukacja-i-wychowanie/305189888-nauczyciele-fikcyjne-konkursy-na-uczelniach.html [dostęp 19.08.2018 r.].

Dodaj komentarz

Komentarze   

+1 # Bolesław
Jest to nie sprawiedliwe, ale ustawiane konkursy są standardem na uczelniach i do dzisiaj te proceder trwa. Problem tez jest ustawianych awansów naukowych, gdzie występują łamanie praworządności. Nasze uczelnie wymagają rewolucji, aby była rozwijana nauka i dydaktyka na dobrym poziomie oraz istniała prawda i sprawiedliwość.
Odpowiedz
+1 # Wojtek
Państwo macie racje, ze konkursy są ustawiane pod dana osobę. Jest wiele przyczyn, a ostatnia jest to, ze polskie uczelnie maja związek z szpiegami rosyjskimi z GRU, a oni wprowadzają swoich ludzi. W Polsce rządzą służby GRU i stad też niesprawiedliwe orzecznictwo.
Liczę na to, ze państwo zabierzecie głos w tej sprawie.
Odpowiedz
1.png8.png2.png2.png4.png

KRS 723626
mail info@naukapolska.eu
tel. 509-237-270
nr konta 10 1020 2401 0000 0002 0524 3813